Przy upadłości konsumenckiej sąd najpierw sprawdza, czy wniosek spełnia wymagania formalne, czy możesz skorzystać z tej procedury i czy jesteś niewypłacalny. Po ogłoszeniu upadłości syndyk ustala sytuację majątkową i wykonuje swoje zadania w postępowaniu. O tym, czy i na jakich zasadach dojdzie do oddłużenia, rozstrzyga sąd na dalszym etapie. Samo złożenie wniosku ani ogłoszenie upadłości nie oznacza umorzenia długów.
Poniżej opisujemy typową sprawę osoby fizycznej, która sama składa wniosek o upadłość konsumencką. Sprawa wszczęta wyłącznie przez wierzyciela lub skierowana przez sąd do bardziej złożonego trybu może przebiegać inaczej.
Co jest sprawdzane na poszczególnych etapach?
| Etap | Kto weryfikuje | Czego dotyczy ocena | Co przygotować |
|---|---|---|---|
| Kontrola formalna wniosku | Sąd; część czynności może wykonać referendarz | Czy pismo zawiera wymagane dane i może otrzymać dalszy bieg. | Kompletny wniosek i załączniki; odpowiedź na ewentualne wezwanie. |
| Decyzja o ogłoszeniu upadłości | Sąd | Status osoby oraz niewypłacalność, czyli utrata zdolności do płacenia wymagalnych zobowiązań pieniężnych. | Informacje o działalności, długach, terminach zapłaty i sytuacji finansowej. |
| Ustalenia po ogłoszeniu upadłości | Syndyk | Majątek, dokumenty i informacje o sytuacji upadłego, także z przewidzianych ustawą źródeł zewnętrznych. | Dokumenty dotyczące majątku i rozliczeń oraz potrzebne wyjaśnienia. |
| Rozstrzygnięcie o planie spłaty lub umorzeniu | Sąd, na podstawie materiału sprawy, w tym ustaleń syndyka | Możliwości zarobkowe, utrzymanie rodziny, potrzeby mieszkaniowe, niezaspokojone długi i okoliczności niewypłacalności. | Aktualne dane o dochodach, kosztach i sytuacji osobistej oraz stanowisko do propozycji syndyka. |
| Wykonanie planu przewidującego oddłużenie | Sąd | Czy wykonano obowiązki i które pozostałe długi podlegają umorzeniu. Przy odmowie oddłużenia plan może służyć wyłącznie podziałowi zgromadzonych pieniędzy. | Potwierdzenia spłat i wymagane sprawozdania, jeśli wykonujesz obowiązki określone w planie. |
Podstawa: Prawo upadłościowe, art. 10–11, 57, 491¹–491², 491⁸, 491¹⁴–491¹⁶ i 491²¹; Kodeks postępowania cywilnego, art. 130 i 130⁵ w związku z art. 35 Prawa upadłościowego.
Co sąd sprawdza przed ogłoszeniem upadłości?
Twój status i zdolność do spłaty długów
Sąd ustala, czy sprawa może być rozpoznana według przepisów o upadłości konsumenckiej. Znaczenie ma m.in. prowadzenie działalności gospodarczej. Jeżeli prowadzisz albo wcześniej prowadziłeś firmę, opisz to we wniosku — sam rodzaj długu nie wystarcza do ustalenia właściwej procedury.
Drugie podstawowe pytanie brzmi: czy utraciłeś zdolność do płacenia zobowiązań pieniężnych, których termin zapłaty już nadszedł? Tak ustawa definiuje niewypłacalność. Opóźnienie przekraczające trzy miesiące tworzy domniemanie utraty tej zdolności. Nie jest to jednak obowiązkowy okres czekania na złożenie wniosku ani samodzielna gwarancja ogłoszenia upadłości.
Dlatego oprócz sumy zadłużenia potrzebne są terminy płatności i opis tego, z czego możesz regulować zobowiązania. Jeden wierzyciel nie wyklucza upadłości konsumenckiej.
Podstawa: Prawo upadłościowe, art. 5–11 oraz art. 491¹ ust. 1 i 491² ust. 2.
Długi, majątek, przychody i koszty utrzymania
Wniosek ma pokazać sytuację finansową na podstawie konkretnych danych. Wymaga m.in. wykazu majątku z szacunkową wyceną, spisu wierzycieli z kwotami i terminami zapłaty oraz osobnego wskazania wierzytelności, które kwestionujesz. Nie pomijaj spornego długu — zaznacz, co podważasz.
Podajesz również przychody i koszty utrzymania swoje oraz osób na Twoim utrzymaniu z ostatnich sześciu miesięcy. Ustawa wymaga też informacji o określonych czynnościach dotyczących majątku z ostatnich dwunastu miesięcy, np. sprzedaży lub darowiźnie nieruchomości. Zakres danych nie ogranicza się więc do tego, co posiadasz dzisiaj.
Dokumenty pomagające zebrać te informacje znajdziesz na stronie Wniosek i dokumenty. Sposób rozpoczęcia sprawy opisujemy w poradniku Jak ogłosić upadłość konsumencką.
Podstawa: Prawo upadłościowe, art. 491² ust. 4–5b.
Czy sąd sprawdza, dlaczego powstały długi?
Tak. Już we wniosku trzeba przedstawić i uprawdopodobnić okoliczności, które go uzasadniają. Opisz kolejność zdarzeń: kiedy powstały zobowiązania, co zmieniło Twoją sytuację i dlaczego przestałeś je spłacać. Zamiast samego stwierdzenia „nie mam z czego płacić” podaj fakty i dokumenty, które je potwierdzają.
We wniosku opisujesz, jak doszło do zadłużenia. Później, przy ustalaniu planu spłaty, sąd ocenia, czy umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa doprowadziłeś do niewypłacalności lub istotnie ją pogłębiłeś. Od tego ustalenia zależy m.in. okres spłaty.
Osobną przesłanką odmowy oddłużenia jest celowe doprowadzenie do niewypłacalności lub celowe istotne zwiększenie jej stopnia — ustawa wskazuje m.in. trwonienie majątku i celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań. Odrębną przesłanką jest też wcześniejsze postępowanie upadłościowe, w którym umorzono choć część zobowiązań, prowadzone w ciągu dziesięciu lat przed złożeniem wniosku. W obu przypadkach ustawa przewiduje wyjątek związany ze względami słuszności lub humanitarnymi. Ich zastosowanie ocenia sąd.
Podstawę prawną stanowią art. 491² ust. 4 pkt 3 Prawa upadłościowego, art. 491¹⁴a ust. 1 oraz art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 3 i ust. 1a.
Co sprawdza syndyk, a o czym decyduje sąd?
Po ogłoszeniu upadłości syndyk obejmuje i zabezpiecza majątek wchodzący do masy upadłości oraz zajmuje się jego likwidacją. Potrzebuje dokumentów i wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej. Korzysta także z informacji przewidzianych w ustawie — m.in. zwraca się do urzędu skarbowego i sprawdza określone dane w Krajowym Rejestrze Sądowym.
Syndyk przedstawia sądowi projekt planu spłaty z uzasadnieniem albo informację o przesłankach innego rozstrzygnięcia. Nie podejmuje jednak za sąd decyzji o oddłużeniu. Upadły i wierzyciele mogą przedstawić swoje stanowiska; sąd nie jest związany ich propozycjami co do treści planu.
Podawaj prawdziwe i pełne informacje. Niewydanie majątku lub dokumentów, niewykonywanie obowiązków albo istotne nieprawdziwe czy niepełne dane we wniosku mogą prowadzić do umorzenia postępowania. Ustawa przewiduje wyjątki, m.in. dla nieistotnych uchybień oraz ze względów słuszności lub humanitarnych; znaczenie ma też ochrona wierzycieli. Umorzenie postępowania z tych przyczyn nie oznacza umorzenia długów.
Podstawa: Prawo upadłościowe, art. 57, art. 173 oraz art. 491⁸, 491¹⁰, 491¹⁴ i 491¹⁵ ust. 4.
Co wpływa na plan spłaty i umorzenie zobowiązań?
Przy ustalaniu planu sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe, konieczne utrzymanie Twoje i osób pozostających na Twoim utrzymaniu oraz potrzeby mieszkaniowe. Ocenia również wysokość niezaspokojonych wierzytelności i to, w jakim stopniu wierzyciele zostali już zaspokojeni. Dlatego ważne są aktualne dane o pracy, zdrowiu, sytuacji rodzinnej i wydatkach — sam brak dochodu w danym miesiącu nie rozstrzyga sprawy.
Jeśli sytuacja osobista w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do jakichkolwiek spłat, ustawa przewiduje umorzenie bez ustalania planu spłaty. Jeśli niezdolność nie jest trwała, przewiduje umorzenie warunkowe: w ustawowym okresie poprawa sytuacji może skutkować ustaleniem planu. Te rozwiązania mają własne warunki i obowiązki; nie wynikają automatycznie z bezrobocia lub braku majątku.
W planie spłaty sąd może określić, jaką część długów powstałych przed ogłoszeniem upadłości umorzy po wykonaniu planu. Gdy wykonasz przewidziane w nim obowiązki, sąd stwierdza wykonanie planu i orzeka o umorzeniu pozostałych zobowiązań podlegających oddłużeniu. Alimenty i grzywny orzeczone przez sąd pozostają do zapłaty.
Możesz też otrzymać postanowienie o planie spłaty, mimo że sąd odmówił oddłużenia. Dzieje się tak, gdy w sprawie zgromadzono pieniądze do podziału między wierzycieli. Taki plan wskazuje, komu przypadną te środki. Po ich podziale pozostałe długi nadal istnieją. Szczegóły znajdziesz na stronie Plan spłaty wierzycieli, a czas poszczególnych etapów w poradniku Ile trwa upadłość konsumencka.
Podstawę prawną stanowią art. 491¹⁴a ust. 2, Prawo upadłościowe, art. 491¹⁵ ust. 4, 491¹⁶ oraz art. 491²¹. W razie zgromadzenia funduszy masy przy niezdolności do spłat zastosowanie mają także zasady ich podziału z art. 491¹⁶ ust. 1a.
Wezwanie, zwrot czy oddalenie — jak rozumieć pismo z sądu?
- Wezwanie do uzupełnienia oznacza, że trzeba wykonać wskazaną czynność, np. uzupełnić brakujące dane. Samo wezwanie nie jest odmową ogłoszenia upadłości. Sprawdź dokładnie jego treść, termin i pouczenie.
- Zwrot wniosku wiąże się z przeszkodą w nadaniu mu dalszego biegu, np. z nieusunięciem braków. Nie jest merytorycznym rozstrzygnięciem, czy spełniasz przesłanki upadłości.
- Oddalenie wniosku oznacza, że sąd nie uwzględnił żądania ogłoszenia upadłości, np. nie stwierdził niewypłacalności. Przyczyn szukaj w uzasadnieniu konkretnego orzeczenia.
- Rozstrzygnięcie po ogłoszeniu upadłości dotyczy dalszej części sprawy. Ustalenie planu spłaty, umorzenie zobowiązań, odmowa oddłużenia i umorzenie samego postępowania mają różne znaczenie.
Nie każdy brak pisma jest usuwany w identycznym trybie. Sposób wniesienia wniosku i rodzaj uchybienia mogą mieć znaczenie dla jego skutków. Odpowiedź przygotuj zgodnie z otrzymanym wezwaniem lub pouczeniem.
Podstawa: Prawo upadłościowe, art. 29 i 35, art. 10–11, 491¹⁰, 491¹⁴–491¹⁶; Kodeks postępowania cywilnego, art. 130–130¹ i 130⁵.
Krótkie odpowiedzi
Czy brak majątku wyklucza upadłość?
Nie. W opisanej tu sprawie wszczętej na wniosek dłużnika sam brak majątku wystarczającego na koszty nie wyklucza ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Ustawa przewiduje tymczasowe pokrycie kosztów postępowania przez Skarb Państwa. To nie oznacza automatycznego umorzenia długów ani zwolnienia z wszystkich kosztów.
Podstawa: Prawo upadłościowe, art. 491² ust. 1, art. 491⁷ oraz 491¹⁵ ust. 2–3.
Czy wystarczy podać wysokość długów?
Nie. Potrzebne są także informacje o wierzycielach, majątku, przychodach, kosztach utrzymania i okolicznościach uzasadniających wniosek. Przygotowanie zacznij od danych opisanych w części o wniosku; w toku sprawy odpowiadaj też na konkretne wezwania sądu i żądania syndyka.
Czy syndyk może obiecać umorzenie długów?
Decyzję podejmuje sąd. Ustalenia i propozycje syndyka są częścią materiału sprawy, ale nie gwarantują planu spłaty o określonej wysokości ani umorzenia zobowiązań.
Jak pomaga PoSprawie?
PoSprawie wstępnie ocenia sytuację i dobiera usługodawcę spośród podmiotów, z którymi współpracuje. Rozmowa, wstępna ocena i pierwsza pisemna rekomendacja są bezpłatne.
Przed przekazaniem usługodawcy Twoich danych kontaktowych lub opisu sprawy poznasz jego nazwę i potwierdzisz przekazanie. Jeśli wybierzesz płatną pomoc, umowę zawrzesz bezpośrednio z usługodawcą i jemu zapłacisz. PoSprawie otrzymuje wynagrodzenie wyłącznie od usługodawcy.